toprakbilgi.com

Gönderen Konu: Toprak Nasıl Oluşur?  (Okunma sayısı 9402 defa)

Çevrimdışı sebazios

Toprak Nasıl Oluşur?
« : Ağustos 28, 2016, 16:09:06 »

Toprak Nasıl Oluşur?

KAYA ÜSTÜNDE YOSUN


Resmin Orjinal Boyutu Icin Tiklayiniz

Okumayı sevmeyenler için hızlı bir video paylaşalım:




Toprak oluşumu, ana materyalin yani ana kayanın çoğunlukla su, buz ve rüzgâr gibi etkenlerle birikmesi ya da bu etkenlere maruz kalmasıyla başlar.

Toprak; iklim, toprak organizmaları ve bulunduğu arazinin etkisiyle değişerek gelişir. Bu süreçte su, mineralleri ve elementleri bir katmandan diğerine taşınır; toprağın içinde yaşayan canlı organizmalar topraktaki besinleri tüketip toprağa organik madde ekler; ve toprakta yeni mineraller oluşur. İşte, tüm bu etkinlikler toprağı şekillendirir.

Ana kaya yani kayaç, bir ya da birkaç mineralin birleşmesinden meydana gelmiş doğal bir oluşumdur. Kayacı oluşturan minerallerse, belli kimyasal bileşimlere sahip, çoğunlukla katı halde ve tekdüze bir yapıda bulunurlar.

Kayaçlardan toprak oluşumu, oldukça uzun bir süreçtir. 1 cm kalınlığında bir toprak tabakasının oluşması için en az 300 ile 1000 yıl arasında bir süre gerekir. Önce taş ve çakıllar, ardından da toprak oluşur.


Toprak oluşumu için, öncelikle kayaçların üst kısımlarının parçalanması, ufalanması gerekir. Bu parçalanma, fiziksel, kimyasal ve biyolojik yollarla olur.

Fiziksel parçalanma, taşların kimyasal yapılarında herhangi bir değişme olmadan, bağlarının zayıflaması yoluyla parçalara ayrılarak ufalanmasıdır. Fiziksel parçalanma olaylarının başında sıcaklık değişimleri, ıslanma-kuruma, donma-çözülme, akarsu, buzul ve rüzgârların etkileri sayılabilir. Bunların arasında en önemli etken, sıcaklık farklarıdır. Sıcaklık farkının fazla olması, fiziksel parçalanmayı artırır. Örneğin, kurak ve yarı kurak bölgelerde geceler serin, gündüzlerse çok sıcak geçer. İşte, bu sıcaklık farkının neden olduğu ısınma ve soğumalar, kayacın içindeki mineralleri genleştirip sıkıştırır. Sürekli olan bu genleşme ve sıkışma sonucunda kayacın yüzeyinde parçalanmalar oluşur.

İklimin sıcak ve nemli olduğu yerlerdeyse, parçalanma kimyasal yollardan olur. Kimyasal parçalanmada nem miktarı ve sıcaklık önemli etkenlerdendir. Yağışla gelen su miktarının ve sıcaklığın artması taşlardaki kimyasal çözülmeyi artırır. Bu nedenle, kimyasal parçalanmaya en fazla ekvatoral, muson ve okyanusal iklim alanlarında rastlanır. Kolay çözünen kalker, jips, dolomit ve kaya tuzu gibi karstik taşların fazla olduğu alanlarda kimyasal parçalanma daha fazla ve hızlı gerçekleşir.

Canlılar da parçalanmaya neden olur. Canlıların yol açtığı parçalanmaya, biyolojik parçalanma denir. Canlı organizmaların salgıladıkları salgılar, organik asitler ve bitki köklerinin taş aralarındaki çatlaklara girerek büyümesi ve bu çatlakları genişletmesi parçalanmayı başlatan biyolojik etkenlerdendir. Biyolojik parçalanma, özellikle bitki örtüsünün zengin olduğu sıcak ve nemli bölgelerde etkilidir.

Fiziksel, kimyasal ve biyolojik yollarla ana kayadan ayrılan parçalar, ayrışmayla daha da küçülür. Bileşimlerinde bulunan mineraller parçalanıp, elementlerine ayrılır. Böylece, yavaş yavaş topraklaşma başlar.

Ayrışmayı dönüşme izler; yüzeydeki bitki kalıntıları organik maddeye dönüşür. Böylece yerkabuğunu oluşturan kayaçların üzerinde ince bir toprak tabakası oluşur. Oluşan yüzey örtüsünde bitkiler, içinde de bakteriler, algler, solucanlar, böcekler ve diğer küçük canlılar gelişir.



Çevrimdışı sebazios

Ynt: Toprak Nasıl Oluşur?
« Yanıtla #1 : Ağustos 28, 2016, 16:09:48 »
Toprak Oluşumunu Eykileyen Unsurlar


Resmin Orjinal Boyutu Icin Tiklayiniz

Toprak oluşumunu etkileyen pek çok etken bulunur. Bunlar, beş ana madde altında toplanabilir: iklim, organizmalar, topoğrafya, ana materyal ve zaman.

İklim: Sıcaklık kayaların ve minerlallerin çözünmesini sağlayan kimyasal tepkimelerin hızlanmasına ya da yavaşlamasına neden olur. Yağış miktarının yüksek olduğu alanlarda, daha fazla su, toprak katmanlarında bulunan mineralleri eriterek aşağı doğru akar.

Organizmalar: Toprak kazan hayvanlar, büyüyen bitki kökleri ve enzim salgılayan bakteri ve mantarlar, toprağı, kimyasal olarak değiştirir ve fiziksel olarak karıştırır.

Topoğrafya: Topoğrafya, yani eğim, yükselti ve bakı, günışığı saatlerini, sıcaklığı, su akışını, erozyonu ve organik madde birikimini etkiler. Eğimli arazilerde toprak oluşumu daha yavaştır. Yamaçlarda topraklar erozyon gibi sebeplerden dolayı daha incedir. Yükselti iklim elemanlarının özelliklerini belirleyerek toprak oluşumunda etkili olur. Bakı, güneşlenme süresini ve sıcaklığı etkileyerek toprağın nemliliğini ve dolayısıyla oluşumunu etkiler.

Ana materyal: Toprağı meydana getiren ana kayanın kimyasal bileşimi, toprağın mineral içeriğini etkiler. Ana materyal, toprağın oluştuğu yerin altında bulunan ana kaya olabilir. Fakat toprağın büyük bir kısmını, başka yerlerden rüzgâr ve su yoluyla taşınan kum, alüvyon ve kilden oluşan tortu oluşturur.

Zaman: Toprak çok uzun sürelerde oluşumunu tamamlamaktadır. Tam bir toprak oluşumu binlerce yılda gerçekleşmektedir. Oluşum süresi toprağın kalınlığı etkiler.




Çevrimdışı sebazios

Ynt: Toprak Nasıl Oluşur?
« Yanıtla #2 : Ağustos 28, 2016, 16:11:32 »

Toprak Türleri


Dünya üzerinde çok çeşitli topraklar bulunur. Bu topraklar genellikle, yerli topraklar ve taşınmış topraklar olarak iki grup altında toplanır.

Yerli topraklar: düz ve az eğimli yerlerde, ana kayanın yerinde ayrışmasıyla oluşurlar. Orman toprakları, bozkır ve çayır toprakları yerli topraklardandır. Orman toprakları, orman altında gelişen, bol organik madde içeren koyu renkli topraklardır. Kireçli ye kireçsiz olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Bozkır toprakları, bitki örtüsünün zayıf olduğu bölgelerde organik madde yönünden fakir topraklardır. Çayır topraklarıysa, çayır altında organic madde yönünden zengin, koyu renkli topraklardır. Bozkır ve çayır toprakları, kahverengi topraklar, kestane renkli topraklar, kara topraklar, killi-kireçli topraklar, çorak-tuzlu topraklar, kumlu-tüflü topraklar olarak gruplandırılabilir.

Taşınmış (alüvyal) topraklar: Dış kuvvetlerin etkisiyle aşınarak, taşınan maddelerin çukur ya da düz yerlerde birikmesiyle oluşur. Yerküremizde yüksek yerler sürekli aşınmakta, aşınan parçalarsa akarsularla uzak yerlere taşınmaktadır. Bu taşınma sırasında parçacıklar şekil alır. İriliklerine göre, çakıl, kum, mil, kil olarak adlandırılan bu parçacıkların hepsine birden alüvyon denir. Alüvyonların birikmesiyle de alüvyal topraklar oluşur. Bu toprakların en yaygın olduğu yerler, akarsu kenarlarıdır. Ayrıca, pek çok ovanın tabanındaki verimli tarım toprakları da alüvyal topraktır. Alüvyal topraklar, derin ve geçirgen topraklardır. Bu topraklar, elementler bakımından zengindir. Kolüvyal topraklar da taşınmış topraklardır. Kolüvyal topraklar, aşındıkları yerin yakınlarında oluşur. Dik eğimlerin eteklerinde ve vadi ağızlarında da görülebilirler. Yamaçlardan aşındırılan malzemenin hemen etekte birikmesiyle oluşurlar.



Çevrimdışı sebazios

Ynt: Toprak Nasıl Oluşur?
« Yanıtla #3 : Ağustos 28, 2016, 16:15:24 »

Toprağın Çeşitleri

Bilim insanları, tıpkı canlıların sınıflandırması gibi, toprakların da sınıflandırmasını yapmışlardır. Buna göre, dünyada belli başlı 12 ana toprak çeşidi bulunur. Bunlarr, içinde oluştukları ortamı, yaşlarını ve destekledikleri ekosistemi yansıtır.

 

- Gelisol: Kuzey Kutup Bölgesi’nde yüzeyden 2 m aşağıda, sürekli don altında kalan toprak.

- Histosol: Organik maddece zengin toprak. Bitki artıklarının, özellikle bataklık ya da sazlık alanlarda biriktiği kısımlarda görülür. Ülkemizde Amik ovası, Hatay –Maraş arasındaki bazı bölgelerde, Muş ve Erzurum ovalarında ve İç Anadolu’nun bazı bataklıklarında bu topraklara rastlanır.



- Spodosol: Besin maddeleri yönünden fakir toprak. Bu toprağa ülkemizde Karadeniz, Marmara bölgelerindeki dağlık alanlarda ve Kuzey Anadolu dağlarının yüksek kesimlerinde rastlanır.


- Andisol: Volkanik kum ve kül (volkanik tüfler) üzerinde oluşmuş toprak.


- Oxisol: Besin maddeleri yönünden fakirleşimiş, oksitlerce zengin toprak. Tropikal bölge topraklarını kapsar. Bu toprak çeşidi ülkemizde bulunmaz.


- Vertisol: Çayır ve bozkırlardaki killi ana materyal üzerinde oluşan toprak. Ülkemizde Muş, Harran, Karacabey ovalarıyla Ergene Havzası’nda görülür.


- Aridisol: Kurak bölgelerin topraklarını kapsar. Bu toprak, bitkiler için çok önemli olan nemden yoksul, organik madde bakımından fakirdir. Çöl toprakları örnek verilebilir. Ülkemizde Harran Ovası’nda ve İç Anadolu’nun bazı kesimlerinde rastlanır.


- Ultisol: Özellikle tropikal bölgelerde fazla yağış ve sıcaklıktan dolayı ayrışmanın fazla olduğu toprak. Ülkemizde özellikle Doğu Karadeniz Bölgesi’nde rastlanır.


- Mollisol: Yumuşak toprak. Bu toprak, daha çok orta enlemlerde otsu bitki örtüsü altında gelişme gösterir. Organik madde ve elementlerce zengin tarım toprakları bu takıma girer. Ülkemizde tarımsal alanların büyük bir bölümü bu topraklar üzerindedir.


- Alfisol: Kilin önemli ölçüde O katmanından taşınarak A katmanında biriktiği toprak. Ülkemizde Akdeniz Bölgesi’nde görülen terra rossa toprakları, bu grup içerisinde. Bu topraklar genellikle killi yapıdadır.


- İnceptisol: Delta ovalarında taşkına uğramayan alüvyal toprak. Yamaçlardaki bazı topraklar da bu takıma girer. Ülkemizde bu toprağa yaygın olarak dağlık alanlarda, alüvyal alanlarda rastlanıyor.


- Entisol: Yakın geçmişte oluşan bu toprak sürekli olarak aşınma ve birikme olaylarının oluşturduğu alanlarda bulunur. Ülkemizde dağlık alanlarda ve ovalarımızda bulunur.